عرق کردن بسیار زیاد و غیرعادی دست ها ، زیر بغل و پاها را هایپرهیدروزیس می نامند. در برخی افراد این عرق زیاد تنها در یک ناحیه ، مانند دست ها دیده می شود ، هرچند در بعضی دیگر از افراد تعریق ناهنجار در چند ناحیه با هم دیده می شود. این مشکل اختلال نادری است و یک درصد جمعیت به آن مبتلا هستند. این اختلال اغلب روی فعالیت های روزانه افراد مبتلا به آن تأثیر منفی دارد و می تواند در موقعیت های اجتماعی موجب شرمندگی فرد شود. گرچه علت دقیق این اختلال ناشناخته است اما می دانیم که عموما سیستم عصبی سمپاتیک عرق کردن را کنترل می کند و این سیستم معمولا در شرایطی مانند ترس و استرس به شدت واکنش نشان می دهد. تعریق دست یکی از انواع هایپر هیدروزیس است که دکتر برمک قلی زاده جراح لاپاروسکوپیک تهران در این مقاله به آن پرداخته اند.
دلایل تعریق کف دست
- عوامل ژنتیکی و وراثت : بسیاری از افراد به صورت ارثی دچار این مشکل هستند. اگر والدین شما سابقه تعریق شدید داشته باشند ، احتمال انتقال این ژن به شما زیاد است که معمولاً از دوران کودکی یا بلوغ آغاز می شود.
- بیش فعالی سیستم عصبی سمپاتیک : این سیستم مسئول کنترل پاسخ های اضطراری بدن است. در برخی افراد ، اعصاب مربوط به غدد عرق بدون وجود گرمای محیطی یا فعالیت بدنی ، پیام های اشتباه ارسال کرده و باعث تولید مداوم رطوبت در دست می شوند.
- استرس ، اضطراب و فشارهای روانی : هیجانات ناگهانی و فشارهای عصبی باعث ترشح هورمون آدرنالین در بدن می شوند. این هورمون با تحریک غدد عرق اکراین ، منجر به خیس شدن سریع کف دست ها در موقعیت های حساس مانند امتحان یا سخنرانی می گردد.
- اختلالات غده تیروئید (پرکاری تیروئید) : وقتی تیروئید بیش از حد هورمون تولید کند ، سوخت و ساز بدن به شدت افزایش می یابد. این فرآیند دمای داخلی بدن را بالا برده و سیستم ایمنی برای خنک سازی ، باعث عرق کردن در نواحی مختلف از جمله دست ها می شود.
- نوسانات قند خون (دیابت) : کاهش ناگهانی قند خون یا افت آن (هیپوگلیسمی) در افراد دیابتی ، واکنشی استرس زا در سیستم عصبی ایجاد می کند. این وضعیت معمولاً با عرق سرد ، لرزش و خیس شدن ناگهانی کف دست ها همراه است که هشدار دهنده می باشد.
- تغییرات هورمونی (یائسگی و بلوغ) : تغییر در سطح هورمون های جنسی در دوران بلوغ یا یائسگی ، تنظیمات مرکز کنترل دمای بدن در مغز را مختل می کند. این اختلال منجر به گرگرفتگی و تعریق ناگهانی در دست ها ، صورت و زیر بغل می شود.
- عوارض جانبی مصرف داروها : مصرف برخی داروهای شیمیایی مانند داروهای ضد افسردگی ، داروهای تنظیم فشار خون و برخی مسکن های قوی می تواند تعادل غدد عرق را برهم زده و به عنوان یک عارضه جانبی ، باعث تعریق دست ها به صورت غیرطبیعی شود.
- مصرف مواد محرک (کافئین و ادویه جات) : نوشیدن بیش از حد قهوه یا مصرف غذاهای بسیار تند ، سیستم عصبی مرکزی را تحریک می کند. این مواد با افزایش ضربان قلب و دمای بدن ، غدد عرق را فعال کرده و باعث خیس شدن دست ها می شوند.
درمان تعریق کف دست
بسیاری از بیمارانی که به هایپرهیدروزیس مبتلا هستند داروهای خوراکی و موضعی، ضد تعریق ها یا درمان های گیاهی را برای بهبود خود امتحان کرده اند. اما این راه ها فقط تأثیر موقتی دارند یا حتی اصلا تأثیرگذار نیستند. تنها درمانی که تأثیر طولانی مدت آن ثابت شده است قطع زنجیره سمپاتیک با جراحی است. اعصاب سمپاتیک در وهله نخست بر جریان خون به پوست و عملکرد غدد عرقی تأثیر می گذارند. قطع اعصاب سمپاتیک موجود در قفسه سینه موجب گشادی سیاهرگ ها و سرخرگ ها در بازو و دست و همچنین توقف کامل تعریق دست می شود.
ناگفته نماند که چون جراحی به هر حال می تواند عوارضی داشته باشد از آن تنها زمانی استفاده می شود که از انجام شیوه های غیرجراحی (داروها، بوتاکس و غیره) جواب مؤثری گرفته نشده باشد.
سمپاتکتومی توراسیک اندوسکوپیک(ETS)
روشی جراحی و کم تهاجم برای درمان عرق کردن کف دست است. در این عمل با ایجاد برش های کوچک جراحی زنجیره سمپاتیک قطع یا مسدود می شود تا فعالیت بیش از حد عصب سمپاتیک متوقف شود. این عمل می تواند سرپایی انجام شود که دوران نقاهت سریع تر و جای زخم (اسکار) کمتری از جراحی باز دارد. این روش در ۹۸ درصد از بیماران برای توقف تعریق دست بیش از حد بسیار مؤثر است ضمن اینکه خطر عارضه دار شدن آن بسیار کم است. از ETS همچنین می توان برای درمان هایپرهیدروزیس زیر بغل نیز استفاده کرد.
سمپاتکتومی توراسیک اندوسکوپیک بیشتر برای درمان عرق کردن کف دست بیش از حد استفاده می شود. در این جراحی همان طور که گفته شد اعصاب سمپاتیکی که به دست ها می روند قطع می شوند.
نحوه انجام سمپاتکتومی یا جراحی تعریق دست
برای انجام این جراحی از بیهوشی عمومی استفاده می شود. بنابراین در طول جراحی تعریق دست در خواب خواهید بود و دردی حس نخواهید کرد. این جراحی معمولا به روش زیر انجام می شود :
- جراح ۲ تا ۳ برش بسیار کوچک زیر یکی از بازوها و در سمت جایی که تعریق زیاد دارد (مثلا دست) ایجاد می کند.
- ریه سمت جراحی از هوا خالی می شود تا هوا حین جراحی به آن داخل و خارج نشود و جراح فضای بیشتری برای مانور داشته باشد.
- یک دوربین فیلمبرداری بسیار کوچک که اندوسکوپ نامیده می شود از راه یکی از برش ها وارد قفسه سینه می شود. فیلم تهیه شده توسط دوربین روی یک مانیتور نصب شده در اتاق عمل به نمایش در می آید. جراح با نگاه کردن به مانیتور جراحی تعریق دست را انجام می دهد.
- سایر وسایل کوچک جراحی از راه دیگر برش ها وارد بدن می شود.
- جراح با استفاده از این وسایل اعصاب کنترل کننده عرق ناحیه ای را که زیاد تعریق دارد یافته و قطع و مسدود می کند یا آن ها را از بین می برد.
- ریه خالی شده از هوا دوباره پُر از هوا می شود.
- برش ها با بخیه (سوچور) بسته می شوند.
- یک شیلنگ تخلیه کوچک به مدت حدود یک روز در قفسه سینه باقی می ماند.
پس از انجام عمل تعریق دست برای یک طرف بدن جراح همین کار را برای سمت دیگر آن نیز انجام می دهد. این جراحی ۱ تا ۳ ساعت به طول می انجامد.
محل ایجاد برش ها در سمپاتکتومی
جراحی تعریق کف دست به چه دلیل انجام می شود؟
این عمل جراحی معمولا در افرادی انجام می شود که کف دستانشان خیلی بیشتر از حد نرمال عرق می کند. البته گاهی برای تعریق زیاد صورت هم استفاده می شود. از این جراحی تنها زمانی که دیگر درمان های کاهش تعریق جواب نداده اند انجام می شود.
خطرات و عوارض جراحی تعریق کف دست
- ریسک های بی هوشی و جراحی تعریق دست در کل موارد زیر هستند :
- واکنش های آلرژیک به داروها
- مشکلات تنفسی
- خونریزی، ایجاد لخته خون یا عفونت
- انباشته شدن خون در قفسه سینه (هِموتوراکس)
- انباشته شدن هوا در قفسه سینه (پنوموتوراکس)
- آسیب دیدن شریان ها یا اعصاب
- سندروم هورنِر (در کاهش تعریق صورت موجب تعریق کم صورت و افتادگی پلک ها می شود).
- افزایش تعریق یا تعریق دوباره
- افزایش تعریق در دیگر نقاط بدن (تعریق جبرانی)
- کُند شدن ضربان قلب
- عفونت ریه ها یا پنومونی
وضعیت قرارگیری بیمار بر تخت جراحی
پیش از انجام جراحی تعریق دست
- اگر حامله هستید یا به حاملگی شک دارید با پزشک خود در میان بگذارید
- تمام داروهایی که مصرف می کنید شامل ویتامین ها و داروهای گیاهی و مکمل ها و حتی داروهایی که بدون نسخه تهیه کرده اید را به اطلاع پزشک برسانید.
روزهای پیش از جراحی تعریق کف دست
- احتمالا به شما گفته می شود که مصرف داروهای رقیق کننده خون را قطع کنید. برخی از این داروها عبارتند از آسپیرین ، ایبوپروفن (آدویل، موترین) و وارفارین (کومادین).
- از جراحتان بپرسید که کدام یک از داروهایتان را تا روز جراحی باید مصرف کنید.
- اگر سیگار می کشید سعی کنید کنار بگذارید. برای ترک کردن از تیم پرستاری کمک بخواهید. سیگار کشیدن ریسک مشکلاتی مانند روند کُند بهبودی را تشدید می کند.
روز عمل تعریق دست
- دستورالعمل های مربوط به زمان نخوردن و نیاشامیدن پیش از عمل را اجرا کنید.
- داروهایی که جراح گفته است بخورید را با آب کم بخورید.
- به موقع به بیمارستان بیایید.
مراقبت های بعد از عمل تعریق کف دست
بیشتر افراد پس از عمل یک شب در بیمارستان می مانند و روز بعد به خانه می روند. ممکن است به مدت یک تا دو هفته درد داشته باشید. داروهای مسکن خود را طبق تجویز پزشک مصرف کنید. این داروها ممکن است استامینوفن (تایلنول) یا داروهای مسکن نسخه ای باشند. اگر مسکن های خواب آور مصرف کرده اید رانندگی نکنید.
برای مراقبت از محل برش های جراحی تعریق دست به توصیه های جراحتان عمل کنید از قبیل اینکه:
- محل برش های جراحی را تمیز، خشک و پوشیده (با بانداژ) نگاه دارید. اگر محل برش ها با درماباند (بانداژ مایع) پوشیده شده باشد به پانسمان دیگری نیاز ندارید.
- محل برش ها را همان طور که به شما گفته شده است بشویید و پوشش آن را تعویض کنید.
- از جراح خود بپرسید که چه هنگام می توانید دوش بگیرید یا حمام کنید.
- به تدریج و همین طور که بهتر می شوید فعالیت های معمول خود را از سر گیرید.
- ویزیت ها پیگیرانه پس از عمل را انجام دهید. در این ویزیت ها جراح محل برش ها و موفق بودن جراحی را بررسی می کند.
این جراحی ممکن است کیفیت زندگی بیشتر افراد را افزایش دهد. البته برای کسانی که تعریق شدید زیربغل دارند چندان جوابگو نیست. در برخی افراد قسمت های دیگر بدن شروع به تعریق می کند که البته ممکن است خود به خود خوب شود.
آیا بعد از جراحی تعریق دست ، بدن در نواحی دیگر بیشتر عرق می کند؟
بله ، یکی از شایع ترین عوارض جانبی جراحی سمپاتکتومی ، پدیده ای به نام تعریق جبرانی است. زمانی که مسیر اعصاب سمپاتیک برای قطع تعریق در دست ها مسدود می شود ، سیستم تنظیم دمای بدن تلاش می کند این کاهش دفع رطوبت را در نواحی دیگر جبران نماید. در واقع ، بدن برای حفظ تعادل دمایی خود همچنان به دفع عرق نیاز دارد ، اما چون غدد عرق در کف دست ها غیرفعال شده اند ، این حجم از مایعات به بخش های دیگری نظیر قفسه سینه ، پشت ، شکم ، کمر و ران ها منتقل می شود. شدت این پدیده در افراد مختلف متفاوت است ؛ در حالی که برخی تنها رطوبت اندکی را تجربه می کنند ، برای برخی دیگر این تعریق به قدری شدید است که باعث خیس شدن لباس ها در طول روز می شود. بنابراین ، تعریق در نواحی دیگر بدن پس از جراحی یک واکنش فیزیولوژیک قطعی و بسیار رایج است.
سن مناسب برای انجام عمل جراحی تعریق کف دست
پزشکان عموماً معتقدند که بهترین بازه سنی برای انجام جراحی سمپاتکتومی ، پس از اتمام دوران بلوغ و بین ۱۸ تا ۴۰ سالگی است. دلیل این محدودیت سنی ، ثبات سیستم عصبی و هورمونی پس از نوجوانی است ، چرا که بسیاری از تعریق های شدید در سنین پایین ممکن است با گذشت زمان و تغییرات بلوغ بهبود یابند. انجام این عمل در کودکان به دلیل در حال رشد بودن سیستم عصبی توصیه نمی شود و در افراد بالای ۵۰ سال نیز به دلیل افزایش خطرات بیهوشی و کاهش انعطاف پذیری سیستم اعصاب سمپاتیک ، نتایج مطلوب کمتری به همراه دارد. با این حال ، اگر تعریق در سنین کمتر از ۱۸ سال باعث انزوای اجتماعی شدید یا اختلال جدی در تحصیل شود ، تحت شرایط خاص و با نظر پزشک قابل انجام است. در نهایت ، تصمیم گیری باید بر اساس شدت علائم و آمادگی روانی فرد صورت گیرد.
ماندگاری عمل جراحی تعریق دست چقدر است؟
عمل جراحی سمپاتکتومی به روش اندوسکوپیک (ETS) به عنوان یک روش درمانی دائمی و قطعی برای تعریق کف دست شناخته می شود. در این فرایند ، گره های عصبی که مسئول انتقال پیام تعریق به دست ها هستند ، به طور کامل قطع ، سوزانده یا با گیره های مخصوص مسدود می شوند ؛ به همین دلیل ، مسیر ارتباطی عصب با غدد عرق به صورت فیزیکی از بین می رود و احتمال بازگشت تعریق در ناحیه دست بسیار ناچیز و نزدیک به صفر است. با این حال ، در موارد بسیار نادر ، اگر اعصاب به درستی شناسایی نشوند یا بازسازی عصبی (Regeneration) رخ دهد ، ممکن است پس از سال ها مقدار کمی رطوبت باز گردد. اما به طور کلی ، بیمارانی که این جراحی را انجام می دهند ، تا پایان عمر از خشکی دست های خود اطمینان دارند و برخلاف روش هایی مانند بوتاکس یا دارو ، نیازی به تکرار درمان نخواهند داشت.
