جراحی غده فوق کلیه (آدرنال) آدرنالکتومی نام دارد که طی آن یک یا هر دو غده فوق کلیوی برداشته شده و از بدن خارج می شود. در بدن دو غده آدرنال وجود دارد که بالای دو کلیه واقع شده اند. غدد آدرنال بخشی از سیستم تولید هورمون هستند که سیستم اندوکراین نامیده می شود. دو غده آدرنال به همه کوچکی خود هورمون هایی تولید می کنند که تقریبا بر تک تک اجزای بدن تأثیر می گذارند. این هورمون ها متابولیسم، سیستم ایمنی، فشار خون، قند خون و دیگر کارکردهای مهم بدن را کنترل می کنند. عمل غده فوق کلیه اغلب زمانی انجام می شود که توموری در آدرنال بوده و باید برداشته شود. بیشتر این تومورها خوش خیم هستند یعنی سرطانی نیستند. سرطانی که از ابتدا در غدد آدرنال تشکیل شود یعنی منشأ سرطان غدد آدرنال باشد چندان شایع نیست. این رویکرد ممکن است به دلایل دیگری هم انجام شود مثلا اینکه این غده مقدار زیادی از یک هورمون خاص را تولید می کند. اگر سرطان از جای دیگری از بدن هم به غدد آدرنال سرایت کرده باشد جراحی غدد فوق کلیوی باید انجام گیرد. تمامی نکات مربوط به این عمل توسط دکتر برمک قلی زاده جراح لاپاروسکوپیک سرطان در تهران ذکر شده اند.
اگر طی جراحی غده فوق کلیه تنها یک غده برداشته شود و مقدار هورمون هایی که این غده تولید می کرده چندان زیاد نبوده باشد غده آدرنال دیگر می تواند کار غده برداشته شده را پس از جراحی به عهده گیرد. در چنین حالتی پس از جراحی مصرف داروهای جایگزین هورمون ها هم لازم نیست. اگر غده آدرنال به دلیل تولید هورمون های زیاده از حد برداشته شود احتمالا لازم است پس از جراحی ، تا زمانی که غده آدرنال باقی مانده شروع به کارکرد درست کند، داروی جایگزین هورمون مصرف کنید. اگر هر دو غده آدرنال با هم برداشته شوند باید پس از آن و تا پایان عمر خود از داروهای جایگزین هورمون هایی که این غده ها تولید می کرده اند استفاده کنید.
دلایل انجام جراحی غده فوق کلیه
ممکن است به عمل غده فوق کلیه احتیاج پیدا کنید اگر یک یا هر دو غده آدرنال تان:
- تومور داشته باشد. اگر تومورهای غدد آدرنال سرطانی باشند به آن ها تومور بدخیم گفته می شود. تومورهای غیرسرطانی خوش خیم هستند. بیشتر تومورهای غدد آدرنال سرطانی نیستند.
- مقدار زیادی از هورمون ها را تولید کنند. اگر غده آدرنال هورمون های زیادی تولید کند احتمالا علائم زیادی خواهد داشت که ممکن است مشکلات سلامت جدی به دنبال داشته باشد. در بعضی موارد برخی انواع خاص از تومور موجب می شوند که غدد آدرنال هورمون های اضافی بسازند. از این تومورها میتوان فئوکروموسایتوماها و آلدوسترونوماها را نام برد. برخی تومورها باعث می شوند که غدد آدرنال هورمون کورتیزول زیادی تولید کنند که این امر منجر به یک بیماری به نام سندروم کوشینگ می شود. بودن تومور در غده هیپوفیز نیز می تواند موجب شود که غدد آدرنال کورتیزول زیادی بسازند. در صورتی که برداشتن کامل تومور موجود در هیپوفیز ممکن نباشد باید آدرنالکتومی انجام شود.
در بعضی موارد که آزمایش های تصویربرداری غدد آدرنال مانند سی تی اسکن و اسکن اِم آر آی موارد مشکوک یا مبهمی نشان می دهند نیز ممکن است انجام جراحی غده فوق کلیه توصیه شود.
ریسک برداشتن غده فوق کلیه
انجام عمل غده فوق کلیه همان خطراتی را دارد که سایر جراحی های عمده دارند : خونریزی، عفونت و واکنش بد به بی هوشی از جمله این موارد هستند. سایر ریسک های احتمالی این جراحی عبارتند از:
- وارد آمدن آسیب به اندام های نزدیک به غدد آدرنال
- تشکیل لخته های خون
- نومونی یا عفونت ریه ها
- نوسان فشار خون
- کمبود هورمون های لازم در بدن پس از جراحی
در برخی افراد مشکلی که باعث انجام جراحی غده فوق کلیه شده پس از انجام جراحی ممکن است عود کند یا اینکه جراحی کاملا نتواند آن را برطرف نماید.
آماده شدن برای عمل غده فوق کلیه
ممکن است پیش از جراحی لازم باشد که در دوره زمانی معینی میزان فشار خون خود را مرتبا چک کنید. احتمالا نیاز باشد که از رژیم غذایی خاصی پیروی کرده و دارو مصرف کنید. یکی دیگر از کارهای پیش از عمل انجام آزمایشات تصویربرداری است که تیم جراحی پیش از عمل بدان نیاز دارند. اگر بدنتان هورمون های زیادی می سازد باید پیش از انجام جراحی از دستورات خاصی پیروی کنید تا از ایمن بودن عمل برای شما اطمینان حاصل شود.
کمی پیش از جراحی غده فوق کلیه باید به مدت معینی از خوردن و نوشیدن پرهیز کنید. تیم پزشکی دستورالعمل های لازم در این زمینه را به اطلاعتان خواهند رساند. قبل از انجام جراحی از یکی از دوستان یا اعضای خانواده تان بخواهید برای بازگشتن به خانه پس از جراحی همراهی تان کنند.
عمل جراحی غده فوق کلیه چگونه انجام می شود ؟
آدرنالکتومی تحت بیهوشی عمومی انجام می شود ؛ به این معنی که حین عمل در حالتی شبیه به خواب هستید. جراحان این عمل را به شیوه کمتر تهاجمی (لاپاروسکوپیک) یا جراحی باز انجام می دهند.
جراحی با شیوه کمتر تهاجمی
این شیوه جراحی غده فوق کلیه مزایای زیادی دارد، مانند جای زخم های (اسکار) کوچکتر، درد کمتر و کوتاه تر بودن دوره نقاهت نسبت به جراحی باز. برای آدرنالکتومی اغلب از این شیوه استفاده می شود چرا که غدد آدرنال اندازه کوچکی دارند. نام دیگر این شیوه جراحی لاپاروسکوپیک است. حین عمل جراحی کم تهاجم جراح یک تا چهار برش کوچک روی شکم یا کمر ایجاد می کند.
جراحی لاپاروسکوپیک
در این نوع از عمل غده فوق کلیه جراح یک دوربین کوچک که لاپاروسکوپ نام دارد را از طریق یکی از برش هایی که ایجاد کرده است به شکم وارد می کند تا اندام های داخل شکم را با آن مشاهده کرده و جراحی را هدایت کند. حین این عمل جراح با وارد کردن وسایل جراحی از طریق سایر برش هایی که ایجاد کرده است غده آدرنال را خارج می کند.
جراحی باز
در جراحی غده فوق کلیه باز غده آدرنال از طریق یک برش بزرگتر که جلوی شکم ایجاد شده خارج می شود. محل ایجاد این برش به اندازه و نوع تومور و نوع بدن بیمار بستگی دارد. از جراحی باز معمولا برای خارج کردن تومورهای بزرگ و تومورهایی که به سایر بافت ها سرایت کرده اند استفاده می شود. همچنین اگر بافت اسکار (جوشگاه زخم که باعث چسبندگی می شود)، ایجاد شده در نتیجه جراحی های دیگر، در نزدیکی غده آدرنال باشد یا بیمار چاقی مفرط داشته باشد احتمال استفاده از این شیوه در عمل غده فوق کلیه وجود دارد.
نوع جراحی انتخابی برای آدرنالکتومی به نوع اختلال غده آدرنال و سابقه پزشکی و سلامتی فرد بستگی دارد. اگر توموری در غده آدرنال باشد اندازه و نوع آن نیز در این امر تأثیرگذار است. درباره شیوه جراحی غده فوق کلیه که مناسبتان است می توانید با تیم پزشکی خود مشورت کنید.
پس از جراحی
زمان بستری در بیمارستان پس از آدرنالکتومی به نوع جراحی بستگی دارد. بیشتر افرادی که جراحی کم تهاجم شده اند همان روز جراحی به خانه می روند یا تنها یک شب در بیمارستان می مانند. در صورت جراحی باز بستری در بیمارستان پس از جراحی ۳ تا ۵ روز است.
نتایج جراحی غده فوق کلیه
غده آدرنال خارج شده طی جراحی برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه فرستاده خواهد شد. متخصصانی که پاتولوژیست نامیده می شوند بافت غده را بررسی می کنند و نتایج را به پزشک گزارش می کنند. پس از جراحی نتیجه گزارش پاتولوژیست و مراقبت ها بعدی احتمالی مورد نیازتان را از پزشکتان جویا شوید.
در بیشتر افراد تنها یکی از دو غده آدرنال برداشته می شود و در این صورت غده آدرنال باقیمانده کار هر دو غده را انجام می دهد. اگر یکی از غدد آدرنال به دلیل تولید زیاد برخی هورمون های خاص در جراحی غده فوق کلیه برداشته شود احتمالا باید تا زمانی که غده باقیمانده به درستی شروع به کار کند از داروهای جایگزین هورمون استفاده کنید. اگر هر دو غده آدرنال برداشته شوند برای باقی عمرتان باید از داروهای جایگزین هورمون هایی که این غده ها تولید می کنند استفاده کنید.
مزایا و معایب برداشتن غده فوق کلیه
| مزایا | معایب |
|---|---|
| برداشتن تومور یا توده و کاهش خطر عوارض ناشی از آن | احتمال خونریزی، عفونت و عوارض عمومی جراحی |
| بهبود علائم ناشی از ترشح بیش از حد هورمونها مانند فشار خون بالا یا افزایش کورتیزول | امکان بروز کمبود هورمونهای غده فوق کلیه بعد از عمل |
| کمک به درمان تودههای مشکوک یا سرطانی و جلوگیری از پیشرفت بیماری | نیاز احتمالی به مصرف داروهای هورمونی بهصورت موقت یا دائم |
| بهبود کیفیت زندگی در صورت موفقیت جراحی و کنترل بهتر بیماری زمینهای | دوران نقاهت، درد بعد از عمل و محدودیت موقت در فعالیتهای روزانه |
| کاهش خطر عوارض ناشی از تومورهای هورمونساز در آینده | احتمال آسیب به اندامهای مجاور یا نوسان فشار خون در برخی بیماران |
برداشتن غده فوق کلیه چه عوارضی دارد؟
- نارسایی آدرنال : کاهش هورمون های ضروری بدن ، به ویژه اگر هر دو غده برداشته شوند.
- نیاز به مصرف دارو : ممکن است بیمار بعد از عمل به داروهای هورمونی مثل کورتون نیاز داشته باشد.
- خونریزی و عفونت : از عوارض عمومی هر عمل جراحی هستند.
- آسیب به اندام های اطراف : مثل کلیه ، کبد ، طحال یا پانکراس در حین جراحی.
- افت یا نوسان فشار خون : به خصوص در بیمارانی که تومور هورمونی غده فوق کلیه دارند.
تفاوت جراحی باز و لاپاراسکوپی غده فوق کلیه
تفاوت اصلی جراحی باز و لاپاراسکوپی غده فوق کلیه در روش دسترسی به غده و ابعاد برش های جراحی نهفته است. در جراحی باز ، پزشک برشی بزرگ در ناحیه شکم یا زیر دنده ایجاد می کند تا دید مستقیمی به تومور و بافت های مجاور داشته باشد که این روش معمولاً برای تومورهای بسیار بزرگ یا مشکوک به سرطان بدخیم انتخاب می شود. در مقابل ، در روش لاپاراسکوپی که روشی نوین و کم تهاجمی است ، تنها چند سوراخ کوچک ایجاد شده و جراح با استفاده از دوربین و ابزارهای ظریف عمل را انجام می دهد. این تفاوت ساختاری باعث می شود بیماران لاپاراسکوپی درد کمتری را تجربه کنند ، مدت زمان بستری شدن آن ها در بیمارستان کوتاه تر باشد و دوران نقاهت سریع تری داشته باشند. همچنین در لاپاراسکوپی ، جای زخم ها بسیار ناچیز است و احتمال بروز عفونت یا فتق محل عمل نسبت به جراحی باز به طور چشمگیری کاهش می یابد.
مدت بستری بعد از جراحی غده فوق کلیه
مدت بستری بعد از جراحی غده فوق کلیه به نوع عمل ، وضعیت عمومی بیمار و علت جراحی بستگی دارد. در جراحی لاپاراسکوپی که کم تهاجمی تر است ، بیمار معمولاً بین یک تا سه روز در بیمارستان بستری می شود و در صورت پایدار بودن علائم حیاتی ، کنترل درد و توانایی خوردن و راه رفتن ، مرخص خواهد شد. اما در جراحی باز ، به دلیل بزرگ تر بودن برش و نیاز به مراقبت بیشتر ، مدت بستری معمولاً بین سه تا پنج روز یا گاهی بیشتر است. اگر بیمار دچار مشکلاتی مانند نوسان فشار خون ، خونریزی ، درد شدید یا اختلالات هورمونی باشد ، ممکن است زمان بستری طولانی تر شود. پس از ترخیص نیز پیگیری پزشکی ، مصرف داروهای تجویز شده و رعایت مراقبت های بعد از عمل نقش مهمی در بهبود سریع تر و جلوگیری از عوارض احتمالی دارد و بازگشت کامل فرد به شرایط عادی معمولاً چند هفته زمان می برد.
کمبود کورتیزول بعد از جراحی غده فوق کلیه
کمبود کورتیزول بعد از جراحی غده فوق کلیه زمانی رخ می دهد که بدن پس از برداشتن غده ، به ویژه اگر هر دو غده خارج شده باشند یا غده باقی مانده موقتاً عملکرد کافی نداشته باشد ، نتواند به میزان لازم این هورمون مهم را تولید کند. کورتیزول در تنظیم فشار خون ، قند خون ، متابولیسم و پاسخ بدن به استرس نقش اساسی دارد، بنابراین کاهش آن می تواند باعث ضعف شدید ، خستگی ، تهوع ، افت فشار خون ، سرگیجه ، بی اشتهایی و گاهی بی حالی شدید شود. به همین دلیل برخی بیماران پس از جراحی نیاز به مصرف داروهای جایگزین مانند هیدروکورتیزون دارند تا سطح هورمون در بدن متعادل بماند. تشخیص و درمان به موقع این وضعیت بسیار مهم است ، زیرا در صورت شدید شدن می تواند به نارسایی آدرنال یا بحران آدرنال منجر شود که یک وضعیت اورژانسی و نیازمند مراقبت فوری پزشکی است.
آیا بعد از برداشتن غده فوق کلیه چاق می شویم ؟
بعد از برداشتن غده فوق کلیه ، چاق شدن به صورت مستقیم و قطعی برای همه بیماران اتفاق نمی افتد اما در برخی افراد ممکن است تغییراتی در وزن دیده شود. این مسئله به علت بیماری زمینه ای ، وضعیت هورمون ها ، میزان فعالیت بدنی و داروهای مصرفی بعد از عمل بستگی دارد. اگر جراحی به دلیل تومورهای هورمون ساز مانند سندرم کوشینگ انجام شده باشد ، بیمار معمولاً پس از درمان به تدریج تعادل هورمونی بهتری پیدا می کند و حتی ممکن است کاهش وزن نیز داشته باشد. از طرف دیگر ، در بعضی بیماران مصرف داروهای جایگزین هورمونی مانند کورتون ها ، کاهش تحرک در دوران نقاهت یا تغییرات متابولیسم می تواند زمینه افزایش وزن را فراهم کند. بنابراین چاقی بعد از این جراحی یک عارضه قطعی نیست و بیشتر به شرایط فردی بیمار بستگی دارد. رعایت رژیم غذایی مناسب ، فعالیت تدریجی بعد از بهبودی و پیگیری منظم با پزشک نقش مهمی در کنترل وزن و حفظ تعادل هورمونی پس از جراحی خواهد داشت و از افزایش وزن ناخواسته جلوگیری می کند.
سلام اطلاعات خوبی اقای دکتر بمون دادند ممنون وتشکر
با سلام .مقاله فوق بسیار کامل و بی نقص بود .تو. اینترنت راجب این بیماری خیلی جستجو کردم، و با وجود این همه بررسی ,خیلی سوالات مبهم راجب این بیماری برام وجود داشت ،که با مطالعه این مقاله ، پاسخ همه سوالاتم را گرفتم . ممنون از اطلاعات ارزشمند تون…